Lên taxi được vài phút, tôi cúi xuống thì thấy đường chỉ may nằm hết ra bên ngoài. Ôi, mặc áo trái rồi!
Tôi ngượng một chút, chừng vài giây, vì lái xe taxi là cậu bạn từ hồi mẫu giáo của tôi. Rồi tôi quay sang mẹ, nói giọng bình thường như báo tin trời sắp mưa: “Không hiểu sao mà con mặc áo trái rồi” 😀
Việc đầu tiên tôi làm là lần lại suy nghĩ xem chuyện gì đã xảy ra.
Lúc thay đồ, tôi đi vào phòng mẹ. Phòng không bật điện, chỉ có chút ánh sáng mờ mờ. Tôi lấy cái áo trên móc xuống, tay tự động lộn ngược nó lại, rồi chui đầu vào mặc. Cái áo vốn đang đúng chiều. Chính tôi đã lộn nó thành trái.
Nghĩ đến đây thì tôi bật cười. Đôi tay làm theo thói quen cũ, còn đầu óc thì đang ở đâu đó, có lẽ đang tính xem cậu bạn tôi đặt xe đã tới chưa, vì sợ bạn phải chờ. Đôi khi, những việc lặp lại hằng ngày như mặc áo, khóa cửa, cất chìa khóa, mình làm nhiều thành quen tay, đến mức không cần chú tâm một chút nào. Và chính vì không chú tâm, không “có mặt” trong hành động đó, nên cũng không nhận ra cái áo hôm nay không cần lộn.
Xe vừa dừng trước cổng bệnh viện, mẹ tôi đã giục tôi ngay, mau vào nhà vệ sinh đảo áo lại. Tôi đang mải nhìn quanh tìm đường, bảo mẹ cứ từ từ. Mẹ đáp ngay bằng câu tôi đã nghe cả trăm lần:
– Từ từ gì, mặc thế người ta cười cho.
Dù kiểu gì tôi cũng sẽ đảo lại áo sơm thôi, nhưng tôi vẫn nói với mẹ:
– Mẹ cứ bình tĩnh, con thấy có làm sao đâu. Mặc áo trái thôi chứ không hở hang gì, cũng chẳng ảnh hưởng đến ai. Ở đây không ai biết con, mà con thì cũng chỉ biết mỗi mẹ. Có gì mà mất mặt đâu.
Hai mẹ con tôi hay tranh cãi nhau về những chuyện kiểu này. Một chuyện tôi thấy bình thường, nếu nhầm thì bình tĩnh sửa lại, nhưng mẹ tôi thì sẽ cuống lên, mẹ sẽ bảo “như thế người ta cười cho”. Mặc váy ngắn, áo cổ rộng, cười quá to… Cái “người ta” ấy chưa bao giờ có tên, có mặt, nhưng lúc nào cũng hiện diện trong câu chuyện của mẹ.
Phải thú thật, tôi là người khá đểnh đoảng. Thỉnh thoảng lại gây ra vài chuyện dở khóc dở cười. Nhưng nếu lần nào cũng ngượng chín mặt rồi mang cái ngượng ấy theo suốt cả buổi, chắc tôi khổ tâm cả đời.
Nên tôi tự đặt cho mình một nguyên tắc đơn giản: nếu không ảnh hưởng tới ai thì đó là chuyện đơn giản. Cứ bình tĩnh coi như chuyện thường và xử lý thôi. Mặc áo trái thì vào nhà vệ sinh đảo lại. Quên kéo khóa quần thì kín đáo quay đi mà kéo lên. Thế thôi. Sửa cái cần sửa, rồi đi tiếp. Tôi còn thường hay động viên mình, kiểu cái sai nằm ở chiếc áo, không phải nằm ở con người mình.
Câu hỏi này cứ lởn vởn trong đầu tôi mỗi lần tôi và mẹ tranh luận về chuyện “mất mặt”
Tôi nghĩ đến tuổi trẻ của mẹ. Thế hệ của mẹ lớn lên trong một nếp làng, nơi nhà ai có chuyện gì cả xóm đều biết. Ở đó, tiếng tăm của một người phụ nữ không chỉ là chuyện riêng. Nó dính đến chuyện dựng vợ gả chồng cho con, đến cách cả họ được nhìn nhận. “Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại”, ông bà mình dặn thế. Trong hoàn cảnh ấy, sợ người ta cười là một cách giữ mình, giữ nhà. Nỗi sợ ấy từng có ích thật.
Có điều, hoàn cảnh xã hội đã thay đổi nhưng nỗi sợ thì vẫn ở lại.
Tâm lý học có một hiện tượng gọi là hiệu ứng ánh đèn sân khấu (spotlight effect): chúng ta thường tưởng người khác để ý đến mình nhiều hơn thực tế rất nhiều. Năm 2000, nhóm của Thomas Gilovich (Đại học Cornell) cho một số sinh viên mặc chiếc áo in hình một ca sĩ bị coi là “quê” rồi bước vào một phòng đông người. Các bạn ấy đoán khoảng một nửa số người trong phòng sẽ để ý chiếc áo. Thực tế, chưa đến một phần tư nhận ra (Gilovich, Medvec & Savitsky, 2000).
Hôm ấy ở bệnh viện, tôi nhìn những người đang đi qua hành lang. Ai cũng mang theo nỗi lo của riêng mình: một người thân đang nằm bên trong, một kết quả xét nghiệm chưa có, một hóa đơn chưa biết xoay thế nào. Tôi không nghĩ có ai còn sức để ý đường chỉ may trên áo một người lạ như tôi.
Có một điều tôi thấy hơi buồn cười khi ngẫm lại. Cái áo bị mặc trái là vì tôi không chú tâm. Nhưng việc tôi không bị cái áo làm cho rối lên thì lại là nhờ chú tâm. Tôi nhìn ra được chuyện gì đang xảy ra, nó nặng nhẹ đến đâu, và nó có thật sự làm phiền ai không.
Với tôi, sống hồn nhiên là như thế. Vẫn biết sửa lại áo, vẫn biết giữ ý ở nơi cần giữ, vẫn biết đâu là chuyện có thể làm người khác khó chịu. Chỉ là không để một ánh nhìn tưởng tượng quyết định cảm xúc của mình mỗi ngày.
Mẹ tôi không sai. Mẹ mang theo cả một đời sống trong cái nếp quen thuộc của mẹ, và nó đã giúp mẹ đi qua nhiều chuyện mà tôi chưa chắc đã hiểu hết. Tôi chỉ đang thử sống khác đi một chút, và chấp nhận rằng thỉnh thoảng sẽ bước đi tự nhiên với một chiếc áo mặc trái.
Còn bạn, có bao nhiêu điều bạn đã làm, hoặc chưa dám làm, chỉ vì một câu “người ta cười cho”, trong khi chính bạn cũng không biết “người ta” ấy là ai không?
————
Tham khảo: Gilovich, T., Medvec, V. H., & Savitsky, K. (2000). The spotlight effect in social judgment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 211–222.
Hoakira là không gian chia sẻ những trải nghiệm và góc nhìn về đời sống nội tâm của Hòa Nguyễn. Đọc thêm về Hòa & Blog
Ủng hộ để blog tiếp tục hoạt động bền vững, miễn phí và không banner quảng cáo.
Có 0 bình luận