“Không đi làm đâu à?” – Câu hỏi của chị hàng xóm rơi xuống đúng lúc tôi vừa đưa con tới trường trở về nhà, chuẩn bị dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ quần áo. Tôi biết chị ấy hỏi chẳng có ý gì. Tôi chỉ cười bảo “em đang nghỉ xả hơi tí”. Nhưng cả ngày hôm ấy, dù tôi vừa làm việc nhà, vừa đi chợ, cắm hoa, đón đưa bọn trẻ…, thế mà câu hỏi ấy vẫn theo tôi đến tận… giường ngủ.
Sau khi rời công sở, có một giai đoạn tôi không làm công việc chuyên môn. Tôi chủ động rời một môi trường làm việc cũ, phần vì cần xả hơi, phần vì cần tịnh tâm.
Người ngoài nhìn vào thì thấy giống thất nghiệp. Không chức danh chức vụ, không lương đều mỗi tháng. Sáng ra cũng chẳng còn đồng nghiệp nào hỏi “Nay ăn gì?”, hay cái KPI nào dí sau gáy.
Riêng tôi biết mình đang ở một đoạn chuyển tiếp. Về tâm thế, tôi không coi đây là thất nghiệp. Nhưng thú thật, mỗi lần có người hỏi “không đi làm đâu à?”, tôi vẫn chột dạ.
Mà mỗi lần chột dạ, tôi lại làm cái việc quen tay nhất của người gần hai mươi năm làm truyền thông: ngồi phân tích. Phân tích người ta chán thì quay sang phân tích luôn cả mình.
Những câu tôi hay được hỏi thường xoay quanh chuyện sống bằng gì, nghỉ lâu có sợ tụt lại không. Đó là những câu hợp lý, người hỏi phần nhiều vì lo cho mình. Nhưng tôi để ý, hiếm ai hỏi: nghỉ để làm gì? Mà câu ấy lại là câu tôi cần trả lời nhất.
Tôi thấy không ít người nghỉ ở chỗ này là lập tức lao đi tìm chỗ khác. CV sửa trong đêm, phỏng vấn trong tuần, tháng sau đã đi làm. Nghe thì rất chăm chỉ.
Rồi vài tháng, vài năm sau, câu chuyện lặp lại. Tìm việc, làm việc, kiệt sức, nghỉ hoặc bị cho nghỉ, rồi lại tìm việc. Cái vòng ấy cứ quay mãi thôi. Mà đã chạy theo vòng tròn thì chạy nhanh đến mấy cũng không đi đến đâu hết.
Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa hội chứng kiệt sức nghề nghiệp vào Bảng phân loại bệnh quốc tế ICD-11 với tư cách một “hiện tượng nghề nghiệp”. WHO mô tả nó là hệ quả của căng thẳng kéo dài ở nơi làm việc mà chưa được kiểm soát tốt. Nói cách khác, gốc của kiệt sức nằm ở mối quan hệ giữa mình và công việc, chứ đâu chỉ ở sức chịu đựng của riêng mình.
Hai nhà tâm lý học Christina Maslach và Michael Leiter, sau nhiều thập kỷ nghiên cứu về kiệt sức, chỉ ra sáu vùng dễ lệch giữa con người và công việc: khối lượng việc, mức độ tự chủ, sự ghi nhận, cộng đồng nơi làm việc, sự công bằng và sự phù hợp về giá trị (Maslach & Leiter, 2016). Càng lệch nhiều vùng, nguy cơ kiệt sức càng cao.
Đọc đến đây tôi hiểu ra một điều hơi phũ phàng. Nếu mình không biết mình đã lệch ở vùng nào, thì đổi công ty cũng chỉ là đổi địa chỉ làm việc thôi. Cái lệch vẫn lẽo đẽo theo sang, như con mèo nhất quyết đi theo người dọn nhà.
Khi nghiên cứu quá trình hồi phục sau công việc, Sabine Sonnentag và Charlotte Fritz (2007) nhấn mạnh một yếu tố gọi là “tách rời tâm lý”. Hiểu nôm na là thôi để công việc chiếm chỗ trong đầu, kể cả khi người đã rời văn phòng.
Tôi soi lại mình. Những tuần đầu nghỉ, mỗi buổi sáng thức giấc tôi lại bật dậy vội vàng theo thói quen, sau lại thở phào nhớ ra là mình đang nghỉ làm. Đôi khi, người ở nhà nhưng đầu vẫn vương vấn với những báo cáo với cuộc họp. Nếu lúc ấy tôi vội nhận việc mới, tôi sẽ mang nguyên cái đầu mệt mỏi ấy sang chỗ mới. Chẳng ai muốn tuyển một người như thế, kể cả chính tôi.
Vậy nên khoảng nghỉ có hai việc. Việc đầu là nghỉ ngơi thật sự, để cơ thể và đầu óc được thả lỏng. Việc sau khó hơn chút là: nhìn lại vì sao mình nghỉ việc.
Tôi từng ngồi viết ra giấy nững hai câu hỏi và ngồi suy nghĩ rất lâu với chúng:
Trả lời thật không dễ dàng.
Tôi biết mình may hơn nhiều người. Tôi chủ động nghỉ việc và có một sự chuẩn bị tâm thế đủ để chưa phải nhận việc mới ngay. Nếu bạn bị cho nghỉ, tiền thuê nhà tháng sau đang đợi, con sắp vào năm học mới, thì lời khuyên “dừng lại một thời gian” nghe thật xa xỉ.
Tôi không định khuyên ai nghỉ dài. Khoảng dừng có khi chỉ là vài tuần, thậm chí vài buổi tối. Thứ tôi nghĩ đáng giữ lại là câu hỏi “vì sao”. Ngay cả khi phải tìm việc gấp, dành vài buổi tối trả lời nó trước khi rải hồ sơ vẫn rẻ hơn nhiều so với việc vài năm nữa lại tiếp tục tìm việc mới.
Cái gì cũng có cái giá của nó. Dừng lại thì trả bằng tiền bạc và cả những ánh mắt dò hỏi. Vội đi tiếp cũng phải trả giá, chỉ là hóa đơn đến muộn hơn mà thôi.
Giờ nhìn lại, tôi thấy khoảng nghỉ không hề là một đoạn đời vô nghĩa. Nó giống như việc chúng ta tìm chỗ tấp xe vào lề, để mình kịp mở bản đồ ra xem, trước khi đi tiếp.
Nếu bạn đang ở một khoảng nghỉ như thế, hoặc đang phân vân có nên cho mình một khoảng nghỉ không, thì vẫn hãy tự hỏi và trả lời thật nhất: Điều gì khiến bạn muốn rời chỗ cũ?
Hoakira là không gian chia sẻ những trải nghiệm và góc nhìn về đời sống nội tâm của Hòa Nguyễn. Đọc thêm về Hòa & Blog
Ủng hộ để blog tiếp tục hoạt động bền vững, miễn phí và không banner quảng cáo.
Có 0 bình luận